Gecikmiş Dil ve Konuşma nedir?
Gecikmiş dil ve konuşma, çocuğun dil ve konuşma becerilerinin yaşından ve gelişim düzeyinden beklenenden daha yavaş ilerlemesi durumudur.
Bazı çocuklar yaşıtlarına göre daha geç kelime söylemeye başlayabilirken, bazı çocuklarda kelime dağarcığı, cümle kurma, söyleneni anlama veya konuşmanın anlaşılabilirliği gibi alanlarda gecikmeler görülebilir.
Dil ve konuşma aynı şey değildir. Dil, çocuğun kelimeleri ve cümleleri anlaması ve kullanmasıyla ilgiliyken; konuşma, bu dili sesleri kullanarak nasıl ifade ettiğini kapsar. Bu nedenle değerlendirmede her iki alanın da ele alınması önemlidir.
Gecikmiş Dil ve Konuşmanın Belirtileri
Her çocuğun gelişimi farklı olmakla birlikte aşağıdaki durumlar değerlendirme gerektirebilir:
- Yaşına uygun kelime sayısının sınırlı olması,
- Kelime söylemeye yaşıtlarından daha geç başlaması,
- İki veya daha fazla kelimeyi birleştirmekte zorlanması,
- Yaşına göre kısa ve basit cümleler kullanması,
- İsteklerini çoğunlukla işaret ederek veya davranışlarıyla ifade etmesi,
- Yeni kelimeleri öğrenmesinin yavaş olması,
- Söylenenleri anlamada veya yönergeleri takip etmede zorlanması,
- Sorulara uygun yanıt vermekte güçlük yaşaması,
- Yaşadığı olayları anlatmakta zorlanması,
- Konuşmasının çevresindeki kişiler tarafından anlaşılmasının güç olması,
- Yaşıtlarıyla iletişim kurmakta veya iletişimi sürdürmekte zorlanması.
Çocuğun konuşmaya başlamış olması, dil gelişiminin mutlaka yaşına uygun olduğu anlamına gelmez. Kelime kullanımı, cümle yapısı, anlama ve iletişim becerileri birlikte değerlendirilmelidir.
Gecikmiş Dil ve Konuşmanın Nedenleri
Dil ve konuşma gelişiminin gecikmesinin tek bir nedeni olmayabilir. Bazı çocuklarda belirgin bir neden bulunmazken bazı çocuklarda farklı gelişimsel veya tıbbi faktörler rol oynayabilir.
Bunlar arasında;
- İşitme kaybı veya işitmeyle ilgili problemler,
- Dil gelişimindeki bireysel farklılıklar,
- Gelişimsel dil bozuklukları,
- Konuşma sesi bozuklukları,
- Sosyal iletişim alanındaki güçlükler,
- Otizm spektrum bozukluğu gibi nörogelişimsel durumlar,
- Genel gelişimsel gecikmeler,
- Nörolojik veya genetik durumlar,
- Bazı yapısal ve oral-motor problemler
yer alabilir.
Bu nedenle “Geç konuşuyor, zamanla açılır.” şeklinde beklemek yerine çocuğun gelişimsel özelliklerinin değerlendirilmesi önemlidir.
Gecikmiş Dil ve Konuşma Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme, yalnızca çocuğun kaç kelime söylediğine bakılarak yapılmaz. Çocuğun anlama, ifade etme ve iletişim becerileri bir bütün olarak ele alınır.
Değerlendirme sırasında;
- Alıcı dil becerileri,
- İfade edici dil becerileri,
- Kelime dağarcığı,
- Cümle kurma,
- Dilbilgisi kullanımı,
- Yönerge takip becerileri,
- Soru-cevap becerileri,
- İletişim başlatma ve sürdürme,
- Ortak dikkat,
- Jest ve mimik kullanımı,
- Oyun becerileri,
- Konuşma seslerinin üretimi,
- Konuşmanın anlaşılırlığı
değerlendirilebilir.
Bunun yanında ebeveynlerden çocuğun gelişim öyküsü alınır ve günlük yaşamda nasıl iletişim kurduğu hakkında bilgi edinilir.
Gecikmiş Dil ve Konuşmada Terapi Süreci
Terapi programı çocuğun değerlendirme sonucunda belirlenen ihtiyaçlarına göre bireysel olarak planlanır.
Terapi sürecinde;
- Kelime dağarcığının geliştirilmesi,
- İstek ve ihtiyaçlarını sözel olarak ifade etme,
- İki ve daha fazla kelimeli ifadelerin geliştirilmesi,
- Cümle kurma becerilerinin desteklenmesi,
- Alıcı dil ve yönerge takip becerilerinin geliştirilmesi,
- Soru sorma ve sorulara yanıt verme,
- İletişimi başlatma ve sürdürme,
- Ortak dikkat ve karşılıklı etkileşim,
- Oyun ve iletişim becerileri,
- Konuşma seslerinin gelişimi,
- Konuşmanın anlaşılabilirliğinin artırılması
hedeflenebilir.
Terapi, çocuğun yaşına, gelişim düzeyine, güçlü yönlerine ve ihtiyaçlarına göre oyun temelli ve işlevsel etkinliklerle yürütülebilir.
Ne Zaman Değerlendirme Alınmalı?
Çocuğunuzun dil ve konuşma gelişiminin yaşıtlarından belirgin şekilde geride olduğunu düşünüyorsanız değerlendirme almak için belirli bir yaşa kadar beklemek gerekmez.
Özellikle;
- Yaşına uygun kelimeleri kullanmıyorsa,
- Yeni kelimeler öğrenmesi sınırlıysa,
- Cümle kurmakta zorlanıyorsa,
- Söylenenleri anlamakta güçlük çekiyorsa,
- İsteklerini çoğunlukla işaret veya davranışlarla ifade ediyorsa,
- Konuşması çevresi tarafından anlaşılmıyorsa,
- İletişim kurma ve sürdürme konusunda güçlük yaşıyorsa
bir Dil ve Konuşma Terapisti tarafından değerlendirilmesiçönerilir.
Gecikmiş Dil ve Konuşma Terapisinin Amacı
Terapinin amacı yalnızca çocuğun daha erken konuşmasını sağlamak değildir. Temel amaç, çocuğun dili anlamasını, kendini ifade etmesini, iletişim başlatmasını ve sürdürmesini ve günlük yaşamda daha etkili iletişim kurmasını desteklemektir.
Erken dönemde yapılan uygun değerlendirme ve gerektiğinde başlatılan destek, çocuğun iletişim ve dil gelişiminin ihtiyaçlarına uygun şekilde desteklenmesine yardımcı olabilir.
Her çocuğun gelişimsel profili farklı olduğu için terapi hedefleri kapsamlı değerlendirme sonucunda bireysel olarak belirlenir.