Konuşma Sesi Bozukluğu Nedir?
Konuşma sesi bozukluğu, bireyin konuşma seslerini yaşına ve gelişim düzeyine uygun şekilde üretmesinde veya kullanmasında yaşadığı güçlükleri ifade eder.
Çocuklar konuşmayı öğrenirken bazı sesleri belirli yaşlara kadar farklı söyleyebilir. Ancak bazı ses hatalarının yaşa göre beklenenden uzun sürmesi, çocuğun konuşmasının anlaşılabilirliğini belirgin şekilde etkilemesi veya sesleri sistematik olarak farklı kullanması durumunda bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirme yapılması önerilir.
Konuşma sesi bozuklukları her çocukta farklı şekilde ortaya çıkabilir. Bu nedenle değerlendirme çocuğun yaşı, gelişim özellikleri ve konuşma örüntüleri dikkate alınarak yapılır.
Belirtileri Nelerdir?
Konuşma sesi bozukluğu olan çocuklarda aşağıdaki özelliklerden biri veya birkaçı görülebilir:
- Bazı konuşma seslerini doğru üretememe,
- Bir sesi başka bir sesle değiştirme,
- Kelimelerde bazı sesleri düşürme,
- Kelimelerde seslerin yerini değiştirme,
- Sesleri kelimenin başında, ortasında veya sonunda doğru kullanamama,
- Belirli seslerde tutarlı veya sistematik hatalar yapma,
- Uzun ve karmaşık kelimeleri söylemekte zorlanma,
- Konuşmanın yaşıtlarına veya beklenen gelişim düzeyine göre anlaşılmasının zor olması,
- Yabancı kişilerin çocuğun konuşmasını anlamakta güçlük çekmesi,
- Konuşurken sık sık kendini tekrar etme veya düzeltme ihtiyacı duyma.
Konuşma Sesi Bozukluğu Neden Olur?
Konuşma sesi bozukluklarının tek bir nedeni yoktur. Bazı çocuklarda belirgin bir neden saptanabilirken, bazı çocuklarda konuşma sesi güçlüğünün altında tek bir neden bulunmayabilir.
Konuşma sesi gelişimini etkileyebilecek faktörler arasında:
İşitme ile ilişkili faktörler
Çocuğun konuşma seslerini doğru öğrenebilmesi için konuşma seslerini yeterli ve doğru şekilde işitebilmesi önemlidir.
İşitme kaybı veya tekrarlayan orta kulak problemleri bazı konuşma seslerinin edinimini ve kullanımını etkileyebilir.
Dil ve konuşma gelişimiyle ilişkili faktörler
Bazı çocuklarda konuşma sesi güçlükleri, genel dil gelişimindeki güçlüklerle birlikte görülebilir.
Kelime dağarcığı, cümle gelişimi veya dilin ses sistemini öğrenme becerileri de konuşmanın gelişimini etkileyebilir.
Motor konuşma ile ilişkili faktörler
Bazı çocuklarda konuşma hareketlerinin planlanması, programlanması veya yürütülmesiyle ilgili güçlükler görülebilir.
Çocukluk çağı konuşma apraksisi ve dizartri gibi motor konuşma bozukluklarında konuşma sesi üretimi etkilenebilir.
Yapısal ve anatomik faktörler
Dudak, damak, dil, çene veya diş yapısındaki bazı farklılıklar konuşma seslerinin üretimini etkileyebilir.
Gelişimsel ve bireysel farklılıklar
Çocukların konuşma seslerini edinme hızları birbirinden farklı olabilir. Bazı seslerin gelişimsel olarak diğerlerinden daha geç edinilmesi normal olabilir.
Ancak bir sesin ediniminin ne zaman beklenmesi gerektiği ve yapılan hataların yaşa uygun olup olmadığı değerlendirilirken çocuğun yaşı, kullandığı sesler ve yaptığı hata örüntüleri birlikte ele alınmalıdır.
Nörogelişimsel veya nörolojik durumlar
Bazı nörogelişimsel veya nörolojik durumlarda konuşma sesi üretimi etkilenebilir. Bu durumda konuşma sesi güçlüğüne başka iletişim veya motor özellikler de eşlik edebilir. Bu nedenle gerekli durumlarda dil ve konuşma terapisti, hekim ve diğer ilgili uzmanlarla birlikte değerlendirme yapılabilir.
Konuşma Sesi Bozukluğu Kaça Ayrılır?
Konuşma sesi bozuklukları temel olarak farklı özelliklere göre ele alınabilir:
Artikülasyon
Belirli bir konuşma sesinin doğru şekilde üretilmesinde yaşanan güçlüklerdir.
Fonolojik Bozukluklar
Seslerin tek tek üretiminden ziyade, konuşma içerisinde doğru ve uygun şekilde kullanılmasında yaşanan güçlüklerdir.
Bir çocukta birden fazla özellik aynı anda görülebilir. Bu nedenle doğru yaklaşım, çocuğun konuşma özelliklerinin kapsamlı şekilde değerlendirilmesidir.
Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalı?
Çocuğunuzun konuşması;
- Yaşına göre belirgin şekilde anlaşılmazsa,
- Bazı sesleri sürekli olarak başka seslerle değiştiriyorsa,
- Ses veya hece düşürmeleri sık görülüyorsa,
- Belirli sesleri üretmekte uzun süredir zorlanıyorsa,
- Farklı kişiler tarafından anlaşılmakta güçlük çekiyorsa,
- Konuşma hataları günlük iletişimini etkiliyorsa,
bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilmesi önerilir.
Değerlendirme sonucunda çocuğun hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğu belirlenir ve yaşına, gelişim özelliklerine ve ihtiyaçlarına uygun bireyselleştirilmiş bir terapi planı oluşturulur.
Değerlendirme Nasıl Yapılır?
Değerlendirmede yalnızca çocuğun hangi sesleri yanlış söylediğine bakılmaz.
Çocuğun;
- Konuşma seslerini üretimi,
- Seslerin kelime içerisindeki kullanımı,
- Ses değişiklikleri ve fonolojik örüntüleri,
- Konuşma anlaşılırlığı,
- Dil becerileri,
- Ağız-yüz yapıları ve konuşma mekanizması,
- İşitme öyküsü,
- Gerektiğinde motor konuşma özellikleri
bir bütün olarak değerlendirilir. Terapi Sürecindeki Amaç
Terapi sürecinde amaç yalnızca belirli bir sesi doğru söylemesini sağlamak değildir. Çocuğun daha anlaşılır, etkili ve rahat bir şekilde iletişim kurabilmesini desteklemek ve öğrendiği doğru üretimleri günlük konuşmasına aktarabilmesini sağlamaktır.